Hoe vrij ben jij eigenlijk?
We leven in een vrij land. Tenminste, dat wordt ons toch verteld.
Maar hoe vrij ben je eigenlijk?
Je wordt geboren, je geboorte wordt aangegeven bij de overheid en je krijgt een naam, een nationaliteit en een rijksregisternummer.
Later krijg je een identiteitskaart en vanaf een bepaalde leeftijd word je geacht je aan duizenden wetten, regels en verplichtingen te houden.
Allemaal zaken waar je zelf nooit bewust voor gekozen hebt.
Dat vinden we volkomen normaal. Het is nu eenmaal hoe onze samenleving georganiseerd is.
Maar heb je jezelf ooit afgevraagd waarom?
En vooral: wie of wat bepaalt eigenlijk hoeveel vrijheid jij als mens mag hebben?
De overheid is er voor de mens. Of is het omgekeerd?
Laten we eens teruggaan naar de basis: waarom bestaat een overheid?
In essentie organiseren we een overheid om zaken te regelen die we individueel moeilijk of niet kunnen realiseren. Denk aan de bescherming van mensen, de organisatie van justitie, infrastructuur en bepaalde gemeenschappelijke voorzieningen.
De overheid is dus geen doel op zich. Ze is een instrument dat ten dienste zou moeten staan van de mensen die samen een samenleving vormen.
De overheid bestaat ten dienste van de mens, niet de mens ten dienste van de overheid.
Klinkt logisch, toch?
Maar kijk nu eens naar de samenleving waarin we vandaag leven. Voor zowat alles bestaan er wetten, regels, vergunningen, verplichtingen en administratieve procedures.
Wil je een woning bouwen? Dan heb je een vergunning nodig.
Wil je een onderneming starten? Dan moet je aan allerlei voorwaarden voldoen.
Wil je bepaalde activiteiten organiseren? Dan krijg je mogelijk opnieuw te maken met vergunningen, voorschriften en administratieve verplichtingen.
En wie bepaalt die regels? De overheid.
Wie controleert of je ze naleeft? De overheid, via haar bevoegde instanties.
En wie kan sancties opleggen wanneer je de regels overtreedt Opnieuw de overheid, of een rechter die de wet toepast.
Natuurlijk bestaan er democratische controles, grondrechten en onafhankelijke rechtbanken. En natuurlijk zijn veel regels noodzakelijk om mensen te beschermen. Maar toch roept dit een interessante vraag op.
Waar ligt de grens tussen het organiseren van een samenleving en het beheersen van de mensen die erin leven?
Vrijheid of toegestane vrijheid?
We beschouwen onszelf als vrije mensen. Maar wat bedoelen we daar eigenlijk mee?
Betekent vrijheid dat je zelf mag bepalen hoe je leeft, zolang je geen schade berokkent aan anderen? Of betekent vrijheid dat je alles mag doen wat de overheid je toestaat? Want dat zijn twee fundamenteel verschillende uitgangspunten.
In het eerste geval is vrijheid het vertrekpunt en moet iedere beperking worden verantwoord. In het tweede geval lijkt toestemming het vertrekpunt te worden en moet de mens voortdurend nagaan wat hij wel en niet mag.
In een democratische rechtsstaat hoort vrijheid in beginsel het uitgangspunt te zijn. Overheidsmacht moet wettelijk begrensd zijn en beperkingen van grondrechten moeten kunnen worden verantwoord.
Maar hoe ervaren we dat in het dagelijkse leven? Hoe vaak vragen we ons nog af of een bepaalde regel gerechtvaardigd is? Of aanvaarden we die gewoon omdat het nu eenmaal de wet is?
Want iets wat wettelijk verplicht is, is niet noodzakelijk hetzelfde als iets wat moreel juist of redelijk is.
De geschiedenis heeft ons dat al meermaals geleerd.
Wie heeft wie eigenlijk macht gegeven?
Een overheid beschikt niet zomaar over onbeperkte macht.
In een democratie wordt het overheidsgezag georganiseerd via een grondwet, wetten en instellingen. De uitoefening van die macht moet binnen juridische grenzen blijven. Maar daarachter schuilt een interessante filosofische vraag.
Waar komt het gezag van een overheid uiteindelijk vandaan?
- Van de mensen die samen de samenleving vormen?
- Van de grondwet?
- Van de instellingen die op basis van die grondwet opgericht zijn?
En als de overheid haar legitimiteit uiteindelijk ontleent aan de samenleving, wat betekent dat dan voor de verhouding tussen de overheid en de individuele mens?
Ik beweer niet dat iedere burger persoonlijk met iedere wet moet instemmen voordat die van toepassing kan zijn. Zo werkt ons rechtssysteem niet. Maar dat neemt niet weg dat we ons mogen afvragen hoe die verhouding historisch ontstaan is en of de huidige invulling ervan nog overeenkomt met de oorspronkelijke bedoeling.
Want macht die niet meer kritisch bevraagd wordt, kan gemakkelijk als vanzelfsprekend worden beschouwd.
En precies daar begint voor mij het verhaal van Freeducation.
Waarom Freeducation?
We leren op school van alles. Wiskunde, talen, geschiedenis, aardrijkskunde en nog veel meer. Maar hoeveel leren we eigenlijk over de fundamentele juridische structuur van de samenleving?
- Wat is een staat?
- Wat is het verschil tussen een mens en een juridische persoon?
- Wat betekent staatsburgerschap precies?
- Wat zijn de grenzen van overheidsmacht?
- Wat is het verschil tussen een recht, een verplichting en een toestemming?
En misschien nog belangrijker: hoe kun je zelf onderzoeken of een bewering van een overheid, een deskundige of zelfs een rechter juridisch en inhoudelijk klopt?
Ik heb mezelf jarenlang nauwelijks met deze vragen beziggehouden. Net zoals de meeste mensen ging ik ervan uit dat het systeem nu eenmaal werkte zoals het moest werken. Tot ik vragen begon te stellen. En het bijzondere aan vragen stellen, is dat het antwoord soms veel meer nieuwe vragen oproept dan je aanvankelijk had.
Zo begon voor mij een zoektocht naar de fundamenten van onze samenleving en naar de juridische verhouding tussen de mens en de overheid. Een zoektocht waarbij ik ontdekte hoeveel ik eigenlijk nog niet wist. En hoeveel zaken ik altijd als vanzelfsprekend had aangenomen.
Freeducation is ontstaan vanuit die zoektocht.
Niet om je te vertellen wat je moet denken. Niet om de ene officiële waarheid te vervangen door een andere. Maar om informatie, inzichten en vragen aan te reiken waarmee je zelf op onderzoek kunt gaan.
Want echte kennis begint niet bij het klakkeloos aanvaarden van antwoorden, maar bij het durven stellen van vragen.
En wat heeft de onnozele belg hiermee te maken?
De onnozele belg is mijn persoonlijke project waarin ik deze vragen nog een stuk verder doortrek. Het begon als het speudoniem Wakkere Belg op telegram tot een trol die naam overnam en zich voor mij begon uit te geven. Ik hernoemde mezelf in onnozele belg (en ja, dat schrijf ik bewust zonder beginhoofdletter) een naam die uiteindelijk bleef plakken en wat nu het gezicht van Freeducation is.
Als onnozele belg onderzoek ik onder andere de juridische verhouding tussen de mens, de staat en het staatsburgerschap. En vooral de vraag of en hoe die verhouding gewijzigd kan worden. Dat heeft geleid tot een traject dat ik de statusaanpassing noem.
Wat ik daarmee bedoel, waarom ik die statusaanpassing nastreef en welke juridische mogelijkheden en beperkingen daarbij bestaan, leg ik verder uit in mijn andere artikelen en de gratis theoriecursus.
Maar voordat je daar induikt, wil ik je vooral iets meegeven. Je hoeft het niet met mij eens te zijn. Sterker nog, ik moedig je aan om ook mijn beweringen kritisch te onderzoeken. Want anders zouden we gewoon de ene autoriteit vervangen door de andere. En dat is nu net niet de bedoeling.
Tot slot: een vraag aan jou
Stel jezelf eens de volgende vraag.
Hoeveel van wat jij vandaag als normaal beschouwt, heb je ooit zelf kritisch onderzocht?
En hoeveel daarvan heb je gewoon overgenomen omdat je ouders, je school, de overheid of de samenleving je verteld hebben dat het nu eenmaal zo werkt?
Misschien kom je tot de conclusie dat heel wat zaken prima geregeld zijn. Misschien ontdek je dat sommige zaken toch wat meer vragen verdienen. En misschien verandert dat je kijk op de wereld. Dat is helemaal aan jou. Want uiteindelijk begint vrijheid niet noodzakelijk met het veranderen van wetten of het aanpassen van je juridische status.
Vrijheid begint bij het durven denken voor jezelf.
Benieuwd naar de vragen die aan de basis liggen van het project De Onnozele Belg? Ontdek de gratis theoriecursus op Freeducation en ga zelf op onderzoek uit.
